Trauma-sensitief onderwijs dankzij Erasmus+
Waarom ik anders ben beginnen kijken naar gedrag?
Dankzij Erasmus+ kreeg ik de kans om een zesdaagse opleiding in traumasensitieve ondersteuning te volgen bij Trauma Company in Apeldoorn. Deze internationale professionalisering bood mij niet alleen nieuwe inzichten en praktische handvatten, maar gaf me ook de ruimte om stil te staan bij mijn eigen handelen als leerkracht. De opgedane kennis deel ik graag met collega’s, zodat de impact van deze Erasmuspluservaring verder reikt dan mijn eigen klas.
Tijdens de opleiding veranderde mijn kijk op het gedrag van leerlingen. Waar ik vroeger vooral reageerde op wat ik zag, stel ik mezelf nu vaker de vraag: Wat zit er achter dit gedrag en wat heeft deze leerling op dit moment nodig?
Een ervaring is voor iedereen anders
Een traumatische ervaring wordt niet alleen bepaald door wat er feitelijk gebeurt, maar vooral door de manier waarop iemand die gebeurtenis beleeft. Gevoelens van onveiligheid, controleverlies en overweldiging spelen daarbij een belangrijke rol.
Zo’n ervaring is heel persoonlijk en kan onverwacht komen. Bovendien reageert niet alleen ons hoofd, maar ook ons lichaam. Dat inzicht helpt me om de reacties van leerlingen beter te begrijpen.
Wanneer de alarmbel afgaat
Bij stress of dreigend gevaar slaat de amygdala, de ‘alarmbel’ in ons brein, alarm. Op zo’n moment wordt het moeilijker om helder te denken, te praten en nieuwe informatie te verwerken.
Een leerling kan daardoor blokkeren, stilvallen, boos worden of helemaal niet meer tot leren komen. Dat is niet noodzakelijk een teken van onwil. Het kan een automatische reactie van het lichaam zijn.
Leerlingen reageren op stress op verschillende manieren. Sommigen gaan vechten en worden boos of beginnen te roepen. Anderen vluchten, vermijden de situatie of lopen weg. Nog andere leerlingen bevriezen, sluiten zich af of haken af.
Door deze reacties beter te herkennen, kan ik anders omgaan met wat er in de klas gebeurt.
Eerst rust, dan verbinding
Een belangrijk principe uit de opleiding is: eerst reguleren, dan verbinden en pas daarna praten.
Wanneer een leerling boos de klas binnenkomt en begint te roepen, heeft het weinig zin om meteen in discussie te gaan. Vroeger deed ik dat sneller. Nu probeer ik eerst rust te brengen. Soms helpt het om even samen naar buiten te gaan, de leerling te laten bewegen of bewust aandacht te besteden aan de ademhaling.
Pas wanneer de spanning gezakt is, ontstaat er ruimte voor contact en een gesprek. Straffen, uitleg geven of oplossingen zoeken terwijl een leerling nog midden in een stressreactie zit, werkt meestal niet. Eerst moet het lichaam opnieuw tot rust kunnen komen.
Iedere leerling draagt een koffer mee
Tijdens de opleiding werkten we met het beeld van een koffer. Iedere leerling draagt ervaringen, gevoelens en overtuigingen met zich mee. Die inhoud bepaalt mee hoe een leerling naar situaties kijkt en erop reageert.
Sommige leerlingen schieten bijvoorbeeld snel in de verdediging of denken dat iets tegen hen gericht is. Dat heeft niet altijd te maken met wat er op dat moment gebeurt. Eerdere ervaringen kunnen ervoor zorgen dat een leerling een situatie sneller als onveilig aanvoelt.
Als leerkracht is het daarom belangrijk om gedrag niet alleen te corrigeren. We kunnen leerlingen ook nieuwe, positieve en veilige ervaringen bieden. Structuur, voorspelbaarheid en verbinding maken daarin een groot verschil.
Kleine ingrepen met een grote betekenis
De opleiding bood ook praktische handvatten die ik meteen in mijn klas kan inzetten. Zo gebruik ik korte incheckmomenten en vraag ik leerlingen hoe zij zich fysiek, emotioneel en mentaal voelen. Een schaal van nul tot tien helpt hen om hun spanning of gevoel onder woorden te brengen.
Ook eenvoudige activiteiten kunnen leerlingen helpen om opnieuw rust te vinden, zoals bewegen, bewust ademhalen, werken met ritme of een korte pauze nemen.
Deze kleine ingrepen zorgen ervoor dat een leerling zich gezien voelt en opnieuw ruimte krijgt om deel te nemen aan de les.
Terug naar de juiste zone
Leerlingen functioneren en leren het best binnen hun ‘window of tolerance’: de zone waarin ze zich voldoende rustig, veilig en alert voelen.
Boven die zone ontstaat er te veel spanning of overprikkeling. Onder die zone kan een leerling zich afsluiten, stilvallen of afhaken. Wanneer ik merk dat een leerling buiten deze zone raakt, probeer ik niet koste wat het kost door te gaan met de les. Ik vertraag, maak verbinding en bied een korte oefening aan die kan helpen om opnieuw tot rust te komen.
Wat ik meeneem naar mijn klas
Sinds deze opleiding kijk ik anders naar gedrag. Ik probeer eerst rust te brengen, beter aan te sluiten bij de leerling en meer structuur en veiligheid te bieden.
De belangrijkste verandering zit misschien wel in de vraag die ik mezelf stel. Niet langer alleen: Wat loopt hier fout? Maar vooral: Wat heeft deze leerling nodig?
Gedrag is nooit zomaar gedrag. Het is een signaal. Als leerkracht kan ik een verschil maken door dat signaal te leren begrijpen en vervolgens rust, verbinding en veiligheid te bieden.
Ik ben dankbaar dat Erasmus+ mij de mogelijkheid gaf om deze opleiding te volgen. Door mijn ervaringen en inzichten binnen Campus FLX te delen, hoop ik ook collega’s te inspireren om met een traumasensitieve blik naar leerlingen en hun gedrag te kijken.
Sonja Mennen, leerkracht van Campus FLX in Leopoldsburg, volgde dankzij GO! Scholengroep Xpert en Erasmus+ opleiding traumasensitieve ondersteuning in Nederland.
Opmerkingen