"De afslag die ik jarenlang voorbijreed... De droom die eindelijk werkelijkheid werd."
De afslag die ik jarenlang voorbijreed… een droom die eindelijk werkelijkheid werd…
Al een aantal jaar trok ik tijdens de grote vakantie samen met een vriendin richting Spanje. En elk jaar opnieuw gebeurde er, wanneer we in de buurt van Orange kwamen, min of meer hetzelfde. Op de heenreis zei ik steevast: “Ooit wil ik de streek van Célestin Freinet gaan verkennen.” En op de terugreis volgde dan de bedenking: “Volgend jaar doen we dat zeker.” Maar zoals dat met sommige dromen gaat, bleef dat “volgend jaar” nog een tijdje opschuiven.
Tot 2026.
2026 zou hét jaar worden. Het jaar waarin ik 60 werd en waarin ik mezelf een verjaardagscadeau wilde geven. Eigenlijk kon ik me geen mooier cadeau wensen dan deze reis. Bovendien was het in 2026 ook precies 60 jaar geleden dat Célestin Freinet overleed. Toeval misschien, maar voor mij kregen die jaartallen een bijzondere betekenis. Het voelde gewoon alsof dit het juiste moment was. Alsof het nu écht moest gebeuren.
In februari 2026 trok ik dan eindelijk mijn stoute schoenen aan en stuurde ik een wat aarzelende mail naar Aurélia, de directeur van l’École Freinet in Vence. Ik vroeg of we de school misschien mochten bezoeken. Ik weet nog dat ik toch wel benieuwd en een beetje zenuwachtig was naar wat het antwoord zou zijn. Zou ik wel reactie krijgen? Zou een bezoek überhaupt mogelijk zijn? Het warme en snelle antwoord van Marie, de vervangende directeur, verraste me enorm. Vanaf dat moment begon het mailverkeer heen en weer te gaan. Ik was méér dan welkom. Het domein en de school zouden voor ons opengesteld worden. Ik kreeg de contactgegevens van Nicki, die instaat voor het beheer en het secretariaat. En plots besefte ik: de school bestaat dus echt nog. Niet alleen in boeken, niet alleen op foto’s of in verhalen. Ze leeft nog. Mijn hart maakte heel wat sprongetjes. De droom die jarenlang ergens in mijn hoofd had gezeten, begon nu echt werkelijkheid te worden.
12 juli 2026 vertrokken we om 5 uur ’s morgens richting Vence. Hoe erg ik naar deze reis had uitgekeken, is eigenlijk moeilijk te beschrijven. Dit was voor mij niet zomaar een vakantie of een uitstapje. Hier had ik jarenlang van gedroomd. De autorit verliep aanvankelijk vlot, al kregen we achter Lyon natuurlijk de nodige filegolven en vertragingen. Maar ach… we waren onderweg. En toen kwam het moment waarop we in Orange aan de splitsing kwamen. Jarenlang waren we daar gewoon rechtdoor gereden, richting Spanje. Jarenlang had ik daar gezegd: “Ooit wil ik die andere kant uit.” En nu was het zover. Yeeeej… we namen écht de afslag richting Côte d’Azur, Marseille, Cannes en… Vence!
Vanaf dat moment begon de miserie van files en oponthoud pas echt, maar eerlijk? Het kon me niet zoveel schelen. We waren op weg. Op weg naar Vence. Op weg naar l’École Freinet. Uiteindelijk kwamen we rond 21 uur aan in ons hotel. Het was een lange dag geweest, maar in mijn hoofd zat maar één gedachte “Morgen is het zover”.
Maandagochtend vertrokken we na het ontbijt richting de school. De rit ernaartoe was al een belevenis op zich: bergen, smalle wegen en bochten. En dan plots… een wegwijzer: École Freinet. We waren er bijna. Mijn hart ging sneller slaan. En toen zag ik dé poort. Het beeld dat ik zo vaak op de website van de school had gezien: het witte gebouwtje met de tegeltjes “École Freinet”.
We parkeerden voor de poort en ik belde aan. Via de parlofoon hoorde ik Nicki: “Oooh bonjour Reinhilde, tu es arrivée! J’ouvre la porte pour vous. Vous pouvez entrer avec la voiture, elle ne peut pas rester devant la porte.”
Zo gezegd, zo gedaan. De poort ging open en we reden naar binnen. Omdat ik het gebouwtje op de website al zo vaak had gezien, dacht ik eigenlijk: “Dat zal het wel zijn.” Maar nee hoor… dit was zoveel meer. We reden verder en ik keek met grote ogen rond. Wat een oprijlaan! Die liep helemaal naar boven. We parkeerden de auto op de eerste parkeerplek die we tegenkwamen en wandelden verder omhoog. Daar stond Nicki ons al op te wachten. Het was een ontzettend warm welkom. En hoe vreemd het misschien ook klinkt: het voelde een beetje als thuiskomen.
Mijn eerste blik op het domein maakte meteen duidelijk dat dit niet zomaar een schooltje was. Het was een enorm domein, verspreid over verschillende hectares. Het huis waar Freinet met zijn gezin woonde stond er nog, samen met verschillende witte gebouwtjes. Eén daarvan was de woning van Nicki, een ander gebouw werd verhuurd. Er was een internaat, dat vandaag niet meer gebruikt wordt, een keuken met eetzaal en zelfs een zwembad. Maar wat mij misschien nog het meest raakte, was de natuurlijke omgeving waarin de kinderen konden spelen en leren: het bos, de rotsen, de moestuin, de paadjes… Er was zelfs een pad dat naar beneden leidde, naar dé grot waar de kleuters, zeker wanneer het te warm was, naartoe gingen. Daar konden ze graven in “le sable d’or”, op zoek naar schatten. Hoe fantastisch is dat?
Terwijl ik daar rondliep, alles in me probeerde op te nemen en steeds opnieuw kleine dingen ontdekte die me raakten, kwam er nóg zo’n moment waarop mijn hart een sprongetje maakte.
Bij de proclamatie van onze afstudeerders in De Step hebben we namelijk een heel bijzondere traditie. Elk jaar planten we samen een boom. Bij die boom staat een paal waarin de namen van onze afstudeerders en het schooljaar gegraveerd worden. Een blijvende herinnering aan hun tijd bij ons. Want ook al verlaten ze De Step en trekken ze verder naar een nieuwe school, op die manier blijven ze toch altijd een beetje bij ons. En wat zag ik daar, op het domein van l’École Freinet in Vence? Zij doen dat ook! Ooooh waauw… Opnieuw zo’n moment waarop ik dacht: hoe bijzonder is dit? Wij hebben in De Step een traditie die zo mooi aansluit bij iets wat ik daar, op de plek waar de Freinetpedagogie verder leeft, ook terugvond. Natuurlijk ben ik ondertussen al op onderzoek gegaan. Deed Célestin Freinet dit vroeger misschien zelf ook al? Hebben wij, zonder het te beseffen, deze traditie ergens van hen overgenomen? Of doen zij hetzelfde, helemaal onafhankelijk van ons? Ik ben er nog niet achter, maar dat komt nog wel. Eigenlijk maakt het misschien niet eens uit wie er eerst mee begonnen is. De gedachte erachter is gewoon zo mooi. Kinderen komen, groeien, leren, beleven en vertrekken uiteindelijk weer om hun eigen weg te gaan. Maar ergens blijft er altijd iets van hen achter. Een boom die verder groeit. Net zoals zij verder groeien. Hun namen, voor altijd verbonden met een plek die ooit een stukje van hun leven was.
Op dit moment telt de school 60 leerlingen, verdeeld over 3 groepen. Kleuters, L1-2-3, L4-5-6. Er zijn de gebouwen voor de directie en het secretariaat, twee klassen voor de lagere school, een tussenruimte met authentieke foto’s: Freinet zelf in actie. Een apart kleuterschooltje. Ik probeerde alles in me op te nemen, want ik was er nu echt. Op de plek waar zoveel geschiedenis van de Freinetpedagogie geschreven is.
Aanvankelijk dacht ik dat we de gebouwen en de klassen niet zouden kunnen bezoeken. Dat vond ik natuurlijk jammer, maar ik was sowieso al ongelooflijk dankbaar dat ik hier mocht rondlopen. Tot Nicki plots zei: “Ach, ik ben toch nog aan het werken. Ik neem de sleutel en dan geef ik jullie een rondleiding.” Heerlijk toch? Weer een gelukje erbij! En toen gingen de deuren open.
De authentieke klassen… Ik kan moeilijk beschrijven wat ik toen voelde. De gelijkenissen. De sfeer. De manier waarop alles georganiseerd was. Zelfs nu, terwijl ik dit schrijf, word ik er opnieuw emotioneel van. Op zoveel momenten dacht ik: “Dit ken ik…” En eerlijk? Een chanceke dat er zoveel gelijkenissen waren met De Step, want anders waren we misschien toch niet zo goed bezig! Het voelde ergens ook als een bevestiging. Dat wat zoveel jaren geleden vanuit de ideeën van Freinet is ontstaan, vandaag nog altijd leeft en dat wij, elk op onze eigen manier, daar ook verder mee bezig zijn.
Alsof ik die dag nog niet genoeg geluk had gehad, was ook Marie-Paule, de kleuterjuf, aanwezig. Ze was haar klas aan het opruimen aan het begin van de vakantie. En daar, in haar klas, gebeurde iets heel bijzonders. Ik zag plots onze eigen leerkrachten voor me. Dezelfde gedrevenheid, dezelfde warmte, dezelfde liefde voor kinderen en onderwijs. We hadden heerlijke gesprekken en er ontstond meteen een warme connectie. Het werd zoveel meer dan gewoon een bezoek aan een school. Het voelde als een ontmoeting tussen mensen die, ondanks de afstand en de verschillende landen, heel veel met elkaar gemeen hebben. Een fantastisch bezoek dat absoluut naar meer smaakt.
In de namiddag was het plan om naar Gars te rijden, de geboorteplaats van Célestin Freinet. Maar voor we vertrokken, wilde ik eerst nog iets doen. Ik had een klein “cadeautje” meegebracht dat ik eigenlijk in Gars wilde achterlaten. Maar na de fantastische connectie die we die ochtend hadden gevoeld met Nicki en Marie-Paule, voelde het plots alsof dat niet meer de juiste plek was. Nee, het voelde alsof er maar één plek was waar mijn cadeautje echt thuishoorde.
Ons “Stepke” moest een plaats krijgen in de school. Op het bureau van Marie en Aurélia, de directie. We reden terug en ik gaf het af aan Nicki. Omdat sommige dingen gewoon vanzelf duidelijk worden. Omdat sommige ontmoetingen je raken. Omdat het voor mij voelde alsof een klein stukje van De Step nu verbonden mocht zijn met de plek waar het allemaal ooit begon.
Daarna begonnen we aan onze spectaculaire bergrit naar Gars. Wat een omgeving! Bochtige wegen, tunnels door de rotsen, bergen en prachtige uitzichten.
Uiteindelijk kwamen we in Gars aan: een pittoresk, schattig, klein en prachtig bergdorp. De geboorteplaats van Célestin Freinet. We bezochten La Mairie, zijn geboortehuis en zijn graf. Uiteraard wilden we ook het museum bezoeken. En wie ooit gaat: let vooral op het kleine museumdeurtje, want daarachter bevindt zich één kamertje dat volledig gewijd is aan Freinet.
Helaas… het museum is enkel open op dinsdag en vrijdag. Die dinsdag was natuurlijk le quatorze juillet: Nationale feestdag in Frankrijk. Dus: “Le musée est fermé…” Dat was jammer, maar het kon mijn gevoel niet verpesten. We waren er. We wandelden door het dorp, door “Le Chemin Céléstin Freinet” waar zijn verhaal ooit begonnen was. We zagen de plek waar Célestin Freinet geboren werd. Alleen dat al was bijzonder.
Vanuit Gars reden we verder naar Le Bar-sur-Loup, de plaats waar Freinet van 1920 tot 1928 lesgaf en waar hij de basis legde voor wat later de Freinetpedagogie zou worden. Terwijl we daar rondwandelden, probeerde ik me voor te stellen hoe hij hier zoveel jaren geleden met zijn leerlingen op pad ging. Hij stuurde hen door de straatjes en de omgeving voor zijn “promenades éducatives”. Kinderen die naar buiten gingen, ontdekten, observeerden en leerden vanuit wat ze beleefden. Vanuit die ervaringen ontstonden onder andere de vrije teksten, de persoonlijke werkstukken,… Leren vanuit het leven zelf. Ook daar voelde ik opnieuw die bijzondere verbondenheid met wat vandaag nog altijd zo belangrijk is in ons onderwijs.
Uiteindelijk moesten we onze planning een beetje aanpassen. We hadden de bergritten toch wat onderschat. Niet zozeer qua afstand, maar vooral qua tijd. Die prachtige, kronkelende wegen vragen nu eenmaal wat meer geduld dan je op voorhand denkt. Daardoor haalden we St-Paul-de-Vence niet meer. Het dorp waar Célestin Freinet van 1928 tot 1933 lesgaf, vóór hij de grond in Vence kocht en daar zijn school oprichtte. Maar weet je? Dat vind ik eigenlijk helemaal niet erg. Want nu is er een reden om terug te gaan.
Als ik nu terugkijk op deze reis, voel ik vooral ontzettend veel dankbaarheid. Dankbaarheid omdat een droom die jarenlang in mijn hoofd zat, eindelijk werkelijkheid werd. Dankbaarheid voor de warme ontvangst in l’École Freinet, voor Nicki en Marie-Paule, voor de gesprekken en voor de deuren die letterlijk én figuurlijk voor ons opengingen. Dankbaarheid voor het gevoel van thuiskomen op een plek waar ik nog nooit eerder geweest was.Dankbaar voor de kans die ik kreeg van scholengroep Xpert, van Erasmus+ en de Europese Commissie.
Jarenlang reed ik langs Orange en zei ik: “Ooit wil ik daar naartoe.” In 2026 nam ik eindelijk die afslag. Wat er daarna volgde, was zoveel meer dan een reis.
Het was een ontmoeting met een droom. Met de geschiedenis. Met de oorsprong van een pedagogie die mij al zo lang inspireert. Maar ook met mensen die vandaag, elk op hun eigen manier, diezelfde ideeën verder dragen.
60 jaar worden. 60 jaar na het overlijden van Célestin Freinet. Misschien is het gewoon toeval dat die cijfers samenkwamen. Maar voor mij voelde 2026 als het juiste moment.
Een droom die jarenlang bleef wachten. Een afslag die ik jarenlang voorbijreed. En uiteindelijk…Un rêve devenu réalité…
Ergens weet ik nu al: dit was geen afscheid. Dit was gewoon het begin van een volgend bezoek.
Reinhilde Cortvrient, directeur van Freinetschool De Step in Beringen, ging dankzij GO! Scholengroep Xpert en Erasmus+ op verkennend bezoek naar Vence in Frankrijk.
Opmerkingen